หลักการ

        รีเลย์ได้นำมาใช้ในงานไฟฟ้าได้อย่างหลากหลาย รีเลย์ซึ่งมีความหมายว่า การส่งผ่านกระแส หรือแรงดันไฟฟ้า
จากส่วนหนึ่งของวงจรไปสู่อีกส่วนหนึ่ง รีเลย์ มีหลายขนาด
และนำไปประยุกต์ใช้ได้ต่าง ๆ กัน ถ้าไม่คำนึงถึงขนาดแล้ว
ส่วนประกอบพื้นฐานจะเหมือนกัน โมดูลนี้จะอธิบายถึง
ส่วนประกอบและการทำงาน ของรีเลย์และคอนแทกเตอร์

จุดประสงค์

  1. บอกความหมายของรีเลย์ และคอนแทกเตอร์ และอธิบาย
    หลักการนำคอนแทกเตอร์ไปใช้งานได้
  2. บอกชื่อและหน้าที่ของส่วนประอบต่าง ๆ ของคอนแทกเตอร์ได้
  3. อธิบายการทำงานของหน้าสัมผัสหลัก และหน้าสัมผัสช่วยได้
  4. บอกชนิดและขนาดของคอนแทกเตอร์ไฟสลับได้

คำแนะนำ :  1. ศึกษาจากเนื้อหาด้านล่างนี้
                          2.
ทำแบบฝึกหัดโมดูลที่ 4
                          3. ทำแบบทดสอบท้ายโมดูลเพื่อประเมินตนเองในการเข้าศึกษาในโมดูลที่ 5


รีเลย์ (Relay)

             เป็นอุปกรณ์ทำหน้าที่เป็นสวิตช์มีหลักการทำงาน
คล้ายกับ ขดลวดแม่เหล็กไฟฟ้าหรือโซลินอยด์ (solenoid)
รีเลย์ใช้ในการควบคุมวงจร ไฟฟ้าได้อย่างหลากหลาย รีเลย์
เป็นสวิตช์ควบคุมที่ทำงานด้วยไฟฟ้า แบ่งออกตามลักษณะ
การใช้งานได้เป็น 2 ประเภทคือ

     1. รีเลย์กำลัง ( Power relay) หรือมักเรียกกันว่า
คอนแทกเตอร์ (Contactor or Magnetic contactor)
ใช้ในการควบคุมไฟฟ้ากำลัง มีขนาดใหญ่กว่ารีเลย์ธรรมดา


    2. รีเลย์ควบคุม (Control Relay) มีขนาดเล็กกำลังไฟฟ้า
ต่ำ ใช้ในวงจรควบคุมทั่วไปที่มีกำลังไฟฟ้าไม่มากนัก หรือเพื่อ
การควบคุมรีเลย์หรือคอนแทกเตอร์ขนาดใหญ่ รีเลย์ควบคุม
บางทีเรียกกันง่าย ๆ ว่า "รีเลย์"

       หน้าที่ของคอนแทกเตอร์ คือ การใช้กำลังไฟฟ้าจำนวนน้อย
เพื่อไปควบคุมการตัดต่อกำลังไฟฟ้าจำนวนมาก คอนแทกเตอร์
 ทำให้เราสามารถควบคุมกำลังไฟฟ้าในตำแหน่งอื่นๆ ของระบบ
ไฟฟ้าได้ สายไฟควบคุมให้รีเลย์กำลังหรือคอนแทกเตอร์ทำงาน
เป็นสายไฟฟ้าขนาดเล็กต่อเข้ากับสวิตช์ควบคุมและคอล์ยของ
ของคอนแทกเตอร์ กำลังไฟฟ้าที่ป้อนเข้าคอล์ยอาจจะเป็นไฟฟ้า
กระแสตรง หรือไฟฟ้ากระแสสลับก็ได้ขึ้นอยู่กับการออกแบบ
การใช้คอนแทกเตอร์ทำให้สามารถควบคุมวงจรจากระยะไกล
(Remote) ได้ ซึ่งทำให้เกิดความปลอดภัยกับผู้ปฏิบัติงาน
ในการควบคุมกำลังไฟฟ้า

รูปแสดงการทำงานของคอนแทกเตอร์ และรีเลย์


(ขยายภาพให้ใหญ่ขึ้นได้ โดยการคลิ๊กเมาส์ด้านขวา และ Zoom in)

     คอนแทกเตอร์ (Contactors) นอกจากจะมีหน้าสัมผัสทั้งส่วนเคลื่อน
ที่ และหน้าสัมผัสส่วนที่อยู่กับที่แล้วหน้าสัมผัสภายในของคอนแทกเตอร์ยังแบ่ง
ออกเป็น 2 ส่วนตามลักษณะของการทำงาน ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ส่วนดังนี้ คือ

    1. หน้าสัมผัสหลัก (Main Contacts) โดยปกติแล้วหน้าสัมผัสหลักมี 3 อัน
สำหรับส่งผ่านกำลังไฟฟ้า 3 เฟสเข้าไปสู่มอเตอร์ หรือโหลดที่ใช้แรงดันไฟฟ้า
3 เฟส หน้าสัมผัสหลักของคอนแทกเตอร์มีขนาดใหญ่ทนแรงดันและกระแส
ได้สูง หน้าสัมผัสหลักเป็นชนิดปกติเปิด (Normally open;N.O. contact)
อักษรกำกับ หน้าสัมผัสด้านแหล่งจ่ายคือ 1, 3, 5 หรือ L1, L2, L3  และด้าน
โหลดคือ 2, 4, 6 หรือ T1, T2, T3 ดังรูป

    2. หน้าสัมผัสช่วย (Auxiliary Contacts) หน้าสัมผัสชนิดนี้ติดตั้งอยู่ด้าน
ข้างทั้งสองด้านของตัวคอนแทกเตอร์ มีขนาดเล็กทนกระแสได้ต่ำทำหน้าที่
ช่วยการทำงานของวงจร เช่น เป็นหน้าสัมผัสที่ทำให้คอนแทกเตอร์ทำงานได้
ตลอดเวลา หรือเรียกว่า "holding" หรือ "maintaining contact" หน้า
สัมผัสช่วยนี้จะเป็นหนัาสัมผัสแบบโยกได้สองทาง โดยจะถูกดึงขึ้น-ลงไปตาม
จังหวะการดูด-ปล่อยของคอนแทกเตอร์ อักษรกำกับหน้าสัมผัสช่วย จะเป็น
13, 14 สำหรับคอนแทกเตอร์ที่มีหน้าสัมผัสช่วยแบบปกติเปิด 1 ชุด ถ้ามี
N.O. ชุดที่ 2จะเป็น 23, 24 และหน้าสัมผัสช่วยแบบปกติปิดจะมีอักษรกำกับ
เป็น 31, 32 และ 41, 42

 

 

รูปร่างลักณะของคอนแทกเตอร์

รูปร่างลักษณะของรีเลย์แบบต่าง ๆ

การเปรียบเทียบรูปร่างของคอนแทกเตอร์ และรีเลย์


รูปแสดงหน้าสัมผัสของคอนแทกเตอร์

ลักษณะการทำงานของหน้าสัมผัสหลัก

 

 เนื้อหาต่อไป>>>